Στρες στην Αθήνα; Να ποιον πρέπει να καλέσετε πρώτα

Η Αθήνα τρέχει με καφέ, καλοκαιρινή ζέστη και ένα κοινωνικό πρόγραμμα που σχεδόν δεν σταματά ποτέ. Πίσω όμως από τα πολυσύχναστα τραπεζάκια του Μοναστηρακίου και τη βραδινή βόλτα στην πλατεία του Παναθηναϊκού Σταδίου, επαγγελματίες ψυχικής υγείας σε όλη την πόλη αναφέρουν διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση βοήθειας για άγχος, εξουθένωση και χρόνιο στρες, και πολλοί από αυτούς χτυπούν πρώτα τη λάθος πόρτα.

Η σύγχυση είναι κατανοητή. Ο δημόσιος λόγος στην Ελλάδα γύρω από την ψυχολογική φροντίδα άλλαξε ραγδαία από το 2020, και η ορολογία, ψυχίατρος, ψυχολόγος, σύμβουλος, θεραπευτής, μπερδεύεται ακόμη και σε κλινικά περιβάλλοντα. Το αποτέλεσμα είναι η καθυστέρηση. Όσοι χρειάζονται συνταγογράφηση περιμένουν μήνες για έναν ψυχολόγο που δεν έχει αυτή την αρμοδιότητα. Όσοι αντιμετωπίζουν ήπια δυσφορία μένουν εβδομάδες σε λίστα παραπομπής σε ψυχίατρο, ενώ ένας σύμβουλος θα μπορούσε να τους δει σε μέρες. Το να πάτε στη σωστή πόρτα από την αρχή έχει σημασία.

Ξεκινήστε από τον παθολόγο σας, αλλά μάθετε τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει

Ο γενικός ιατρός σε ένα τοπικό κέντρο υγείας είναι σχεδόν πάντα η σωστή πρώτη επιλογή. Ο παθολόγος μπορεί να αποκλείσει σωματικά αίτια συμπτωμάτων που μοιάζουν με άγχος ή κατάθλιψη, όπως δυσλειτουργία του θυρεοειδούς ή αναιμία, να παραγγείλει εξετάσεις αίματος και να κάνει επίσημη παραπομπή. Μπορεί επίσης να συνταγογραφήσει φαρμακευτική αγωγή εφόσον κριθεί σκόπιμο.

Αυτό που συνήθως δεν μπορεί να κάνει ένας παθολόγος είναι παρατεταμένη ψυχοθεραπεία. Ένα σύντομο ραντεβού δεν αφήνει χώρο για τη δομημένη ψυχολογική εργασία που αντιμετωπίζει στη ρίζα τους καταστάσεις όπως το PTSD, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή η χρόνια κατάθλιψη. Σκεφτείτε την επίσκεψη στον παθολόγο ως αρχική αξιολόγηση, απαραίτητη, αλλά όχι ολόκληρη η θεραπεία.

Αν ο παθολόγος σας παραπέμψει παρακάτω, πιθανότατα θα σας κατευθύνει είτε σε ψυχίατρο είτε σε ψυχολόγο. Οι ψυχίατροι είναι ιατροί και οι μόνοι ειδικοί ψυχικής υγείας που μπορούν να συνταγογραφήσουν στην Ελλάδα. Οι ψυχολόγοι είναι κάτοχοι μεταπτυχιακών τίτλων στην ψυχολογία και εφαρμόζουν δομημένες, αποδεδειγμένα αποτελεσματικές θεραπείες, γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, EMDR, θεραπεία σχήματος, αλλά δεν έχουν δικαίωμα συνταγογράφησης. Σε μέτριες έως σοβαρές παθήσεις, οι δύο ειδικότητες συνεργάζονται συχνά.

Πότε ο σύμβουλος ψυχικής υγείας είναι η σωστή επιλογή

Οι σύμβουλοι ψυχικής υγείας καταλαμβάνουν ένα διακριτό και συχνά υποαξιοποιημένο πεδίο. Είναι εκπαιδευμένοι σε υποστηρικτική, συνομιλιακή θεραπεία και είναι κατάλληλοι για μεταβάσεις στη ζωή, δυσκολίες στις σχέσεις, επαγγελματικό στρες και πένθος, καταστάσεις όπου το πρόβλημα είναι αληθινό και επώδυνο, αλλά δεν πληροί ακόμη το κλινικό κατώφλι για διαγνωσμένη διαταραχή. Στην Αθήνα, οργανώσεις όπως η Ελληνική Εταιρεία Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας, η οποία διατηρεί δημόσιο μητρώο διαπιστευμένων επαγγελματιών, μπορούν να σας βοηθήσουν να βρείτε έναν κατάλληλο σύμβουλο. Το δίκτυο Melissa προσφέρει επίσης υπηρεσίες ψυχικής υγείας, συμπεριλαμβανομένης της συμβουλευτικής, κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, για γυναίκες μετανάστριες.

Το κόστος είναι πρακτικός παράγοντας. Οι συνεδρίες σε ιδιώτες ψυχολόγους στην Αθήνα ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με την εξειδίκευση και τη γειτονιά του επαγγελματία. Οι σύμβουλοι συχνά χρεώνουν λιγότερο. Τα δημόσια κέντρα ψυχικής υγείας παρέχουν δωρεάν ή επιδοτούμενες συνεδρίες, αν και οι χρόνοι αναμονής για την αρχική αξιολόγηση μπορεί να είναι μεγάλοι. Αν το κόστος είναι το εμπόδιο, ρωτήστε ρητά τον παθολόγο σας για τη δημόσια οδό, αντί να προσπαθείτε να πλοηγηθείτε μόνοι στο σύστημα παραπομπών.

Ένας χονδρικός οδηγός: χρόνια σωματικά συμπτώματα χωρίς εμφανή αιτία, παρατεταμένη κακή διάθεση που διαρκεί πάνω από δύο εβδομάδες, ή οποιαδήποτε σκέψη αυτοτραυματισμού, επισκεφτείτε σήμερα κιόλας τον παθολόγο σας και ζητήστε επείγουσα παραπομπή. Μέτριο άγχος, συγκεκριμένη φοβία ή πρόσφατο τραυματικό γεγονός, ζητήστε από τον παθολόγο σας παραπομπή σε ψυχολόγο, ή επικοινωνήστε απευθείας με την Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία για τον κατάλογο επαγγελματιών της. Επαγγελματικό στρες, δύσκολο διαζύγιο, αίσθηση ότι η ζωή έχει χάσει την κατεύθυνσή της, ένας σύμβουλος είναι εκπαιδευμένος ακριβώς γι' αυτό, είναι συχνά διαθέσιμος γρηγορότερα και χρεώνει λιγότερο ανά συνεδρία.

Η βασική συνήθεια που πρέπει να καλλιεργήσετε: πριν από κάθε ραντεβού, σημειώστε τα τρία κύρια συμπτώματά σας, καταγράψτε πόσο καιρό τα έχετε και φέρτε αυτή τη λίστα μαζί σας. Κάθε κλινικός, ανεξάρτητα από την ειδικότητα, θα κάνει αυτές τις ερωτήσεις πρώτα. Το να φτάσετε προετοιμασμένοι μειώνει στο μισό τη διαδικασία εισαγωγής και σας φέρνει πιο γρήγορα στην ουσιαστική βοήθεια.